Trầm cảm ở trẻ thanh thiếu niên cũng có thể biểu hiện các triệu chứng giống như người lớn như buồn bã, thờ ơ, thiếu hứng thú, thu mình rút lui khỏi các hoạt động từng yêu thích, rối loạn giấc ngủ, cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi, dễ tức giận thậm chí có hành vi tự hủy hoại bản thân. Cha mẹ thường không biết khi nào con mình bị trầm cảm và không phải lúc nào con cái cũng thổ lộ với cha mẹ rằng con đang cảm thấy thế nào? Thực tế, trẻ có thể giữ kín cảm xúc trong lòng để tránh cảm giác mình là gánh nặng của cha mẹ.
Tiền sử gia đình bị trầm cảm (đặc biệt là ở cha mẹ) có thể khiến trẻ có nguy cơ bị trầm cảm theo nhiều cách, bởi sự di truyền về sự nhạy cảm dễ bị tổn thương của cha mẹ, hoặc cha mẹ trong giai đoạn trầm cảm khiến bản thân không thể tương tác tích cực với con cái theo những cách cần thiết cho sự phát triển của con. Hoặc cha mẹ bị trầm cảm có thể vô tình truyền đạt thế giới quan tiêu cực hoặc vô tình chia sẻ quá nhiều trải nghiệm tiêu cực của mình cho con cái.
Trẻ phụ thuộc vào cha mẹ trong hầu hết các nhu cầu của con khi còn nhỏ, nên nguyên nhân trầm cảm đáng kể ở trẻ là những căng thẳng dai dẳng trong gia đình hoặc những nghịch cảnh gia đình, chẳng hạn như gia cảnh phức tạp hoặc phản ứng căng thẳng của cha mẹ đến mức ngay cả những vấn đề nhỏ cũng có thể gây ra trầm cảm. Việc mất đi cha/mẹ hoặc người chăm sóc yêu quý là một nguyên nhân khác gây trầm cảm ở trẻ, cũng như việc mất đi một mối quan hệ quan trọng ở thanh thiếu niên. Bắt nạt, bạo lực học đường có thể làm trẻ bị trầm cảm. Các vấn đề về phát triển và học tập căng thẳng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến ý thức về bản thân của trẻ và dẫn đến trầm cảm. Việc không được tự do thể hiện bản thân ở thời thơ ấu là một nguyên nhân khác gây ra chứng trầm cảm và nó tước đi nguồn vui của trẻ. Trong số thanh thiếu niên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội có thể có tác động tiêu cực sâu sắc đến sức khỏe tinh thần. Trong những phiên tôi làm việc cùng trẻ, các con chia sẻ ngày càng cảm thấy cô đơn, con dành nhiều thời gian giao tiếp qua mạng, ít thời gian giao tiếp trực tiếp với bạn bè hơn.
Việc phát hiện và điều trị sớm bệnh trầm cảm rất quan trọng, vì trầm cảm càng chậm được điều trị thì càng khó điều trị. Liệu pháp tâm lý cho trẻ, cá nhân tôi khi làm việc với trẻ, kết hợp được sự nỗ lực của gia đình đặc biệt là cha mẹ, có tác dụng lớn và lâu dài đối với các triệu chứng trầm cảm ở trẻ. Trẻ càng nhỏ thì điều quan trọng hơn là chúng phải được trị liệu kết hợp với liệu pháp trị liệu theo cặp với cha mẹ.
Bỏ qua trầm cảm hoặc mong đợi nó tự khỏi là điều khó có thể, đặc biệt là ở trẻ. Nếu không được trị liệu, một giai đoạn trầm cảm kéo dài trung bình từ 4 đến 8 tháng, có thể ảnh hưởng lớn đến việc học tập của trẻ cũng như các mối quan hệ trong gia đình và với bạn bè đồng trang lứa. Hơn nữa, trầm cảm không được xử lý hoặc trị liệu chưa đầy đủ sẽ khiến trẻ bị trầm cảm lặp đi lặp lại sau này trong cuộc sống.
Sự giao tiếp giữa cha mẹ – con cái và môi trường gia đình đều quan trọng. Nếu có căng thẳng trong gia đình, hãy tìm cách giải quyết và giảm thiểu chúng, sự hỗ trợ từ cha mẹ và gia đình là rất quan trọng. Hãy cho trẻ biết rằng cha mẹ nhận thức được những khó khăn của con, rằng cha mẹ luôn đồng hành cùng con, thể hiện sự sẵn sàng lắng nghe khi con muốn nói chuyện. Cha mẹ có thể giúp trẻ hiểu được cảm xúc của mình bằng cách gọi tên cảm xúc, phân biệt cảm xúc này với cảm xúc khác, chẳng hạn như nỗi buồn và sự cô đơn, biết ai đó đang cảm thấy gì là điều kiện cần để biết những bước khắc phục cần thiết. Cha mẹ cũng có thể giúp phát hiện và nâng cao nhận thức của con trẻ về việc khi trẻ tự nghĩ đến những điều tiêu cực, điều này có thể gây ra vòng xoắn ốc cảm xúc đi xuống. Đi dạo hoặc chạy bộ là một trong những hoạt động tích cực hỗ trợ trẻ, tạo cơ hội nuôi dưỡng mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, bản thân hoạt động ngoài trời còn có lợi và liên quan đến việc tiếp xúc với ánh sáng mặt trời, một loại thuốc chống trầm cảm tự nhiên mà hỗ trợ hiểu quả trong quá trình trị liệu cho con trẻ.
(Bài viết tổng hợp kiến thức nhiều nguồn kết hợp kinh nghiệm trị liệu của Liam)
